علوم پیراپزشکی و بهداشت نظامی

مقدمه: توکسین بوتولینوم نوع (Botulinum toxin type A) A با مهار آزادسازی استیل‌کولین در پایانه‌های عصبی، انتقال کولینرژیک را مختل می‌کند و ممکن است علاوه بر اثرات محیطی، بر برخی رفتارهای مرتبط با اضطراب و افسردگی نیز تأثیر بگذارد. ریواستیگمین به‌عنوان مهارکننده آنزیم استیل‌کولین‌استراز، با افزایش دسترسی استیل‌کولین می‌تواند در تعدیل این تغییرات نقش داشته باشد. مطالعه حاضر با هدف بررسی اثر دوزهای مختلف توکسین بوتولینوم نوع A و ریواستیگمین بر رفتارهای مرتبط با اضطراب و افسردگی در رت‌های نر انجام شد.
مواد و روش‌ها: در این مطالعه تجربی، 49 سر رت نر نژاد ویستار به‌طور تصادفی در 7 گروه (7 سر در هر گروه) شامل گروه شم(دریافت‌کننده سالین به‌صورت داخل‌عضلانی)، سه گروه دریافت‌کننده توکسین بوتولینوم نوع A با دوزهای 3، 6 و 15 واحد و سه گروه دریافت‌کننده همان دوزهای بوتولینوم همراه با ریواستیگمین (1 میلی‌گرم بر کیلوگرم، تک‌دوز داخل صفاقی، 30 دقیقه پس از تزریق بوتولینوم) تقسیم شدند. چهار هفته پس از تزریق، رفتارهای مرتبط با اضطراب با استفاده از آزمون‌های ماز بعلاوه مرتفع((Elevated Plus Maze; EPM و محوطه بازOpen Field Test; OFT) ) و رفتارهای مرتبط با افسردگی با استفاده از آزمون شنای اجباری Forced Swim Test; FST)) ارزیابی شدند.
یافته‌ها: در آزمون ماز بعلاوه مرتفع، درصد ورود و مدت حضور در بازوهای باز در گروه‌های دریافت‌کننده بوتولینوم کاهش یافت، اما این تغییرات از نظر آماری معنی‌دار نبودند. در آزمون محوطه باز، مدت زمان حضور و تعداد ورود به ناحیه مرکزی در گروه‌های دریافت‌کننده بوتولینوم نسبت به گروه شم به‌طور معنی‌داری کاهش یافت (P<0.001). همچنین در آزمون شنای اجباری، زمان بی‌حرکتی در حیوانات دریافت‌کننده بوتولینوم به‌طور معنی‌داری افزایش یافت (P<0.001). تجویز همزمان ریواستیگمین در گروه دریافت‌کننده 15 واحد بوتولینوم موجب کاهش معنی‌دار زمان بی‌حرکتی شد (P<0.05)، در حالی که در سایر شاخص‌های رفتاری، اگرچه روند تغییرات به سمت بهبود مشاهده شد، اختلاف از نظر آماری معنی‌دار نبود.
نتیجه‌گیری: تجویز داخل‌عضلانی توکسین بوتولینوم نوع A با تغییر در برخی رفتارهای مرتبط با اضطراب و افسردگی در رت‌های نر همراه بود؛ به‌طوری‌که افزایش زمان بی‌حرکتی در آزمون شنای اجباری و کاهش رفتار اکتشافی در آزمون محوطه باز مشاهده شد. ریواستیگمین موجب کاهش زمان بی‌حرکتی در گروه دریافت‌کننده ۱۵ واحد بوتولینوم شد، اما بر سایر شاخص‌های رفتاری اثر معنی‌داری نداشت. این یافته‌ها نشان می‌دهد که توکسین بوتولینوم نوع A ممکن است بر پاسخ‌های رفتاری اثرگذار باشد و برای تعیین مکانیسم‌های زیربنایی این تغییرات، انجام مطالعات تکمیلی ضروری است.