علوم پیراپزشکی و بهداشت نظامی

مقدمه:  ترمیم زخم یک فرآیند چندمرحله‌ای است که شامل فازهای التهاب، تکثیر و بازسازی می‌شود. درمان‌های رایج اغلب تنها یکی از این مراحل را هدف قرار می‌دهند، در حالی که رویکردهای چندهدفه می‌توانند نتایج بهتری ایجاد کنند. این مطالعه با هدف تحلیل یکپارچه اثر عصاره های گیاهی با مکانیسم‌های مکمل در فازهای مختلف ترمیم زخم طراحی شد.
مواد و روش‌ها: داده‌های پنج مطالعه تجربی مستقل (1404–1398) شامل عصاره‌های بومادران (Achillea millefolium)، جوانه گندم (Triticum aestivum)، گزنه (Urtica dioica) و آقطی (Sambucus ebulus)  به‌تنهایی و یا به صورت ترکیبی در زخم برشی، سوختگی و دیابتی در موش صحرایی بزرگ نر نژاد ویستار مورد تحلیل تطبیقی قرار گرفت. شاخص‌های ارزیابی شامل درصد بهبودی زخم، آنژیوژنز  CD31)(، ضخامت اپیدرم، ارتفاع اسکار و یافته‌های هیستوپاتولوژی بود.
یافته‌ها: عصاره‌های گزنه و بومادران با کاهش سلول‌های التهابی و تعدیل فاز التهابی، ورود به مرحله تکثیری را تسهیل کردند. جوانه گندم و آقطی با افزایش معنی‌دار آنژیوژنز (p<0.001) و تشکیل بافت گرانولاسیون ، فاز تکثیری را بهینه ساختند. در فاز بازسازی، بومادران و ترکیب آقطی+لوزارتان به‌طور معنی‌داری ارتفاع اسکار را کاهش دادند (p<0.001) و کلاژن‌ها را به‌صورت منظم‌تری چینش نمودند.
نتیجه‌گیری: هر یک از عصاره های گیاهی در یک فاز ترمیم خاص، اثر برجسته‌تری داشته است. استفاده مرحله‌بندی ‌شده از این عصاره های گیاهی می‌تواند یک استراتژی درمانی یکپارچه و مؤثر در ترمیم زخم ایجاد کند.