fa استراتژی‌های گیاهی با مکانیسم‌های مکمل در ترمیم زخم: تحلیل یکپارچه از پنج مطالعه تجربی حیوانی مقالات کامل full articles پژوهشي Research <p style="font-style: normal; text-align: justify;"><span style="color:#000000;"><span style="line-height:2;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:IRANyekan;"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="AR-SA"><span b="" mitra="">مقدمه:</span></span></b><span dir="LTR"><span new="" roman="" times="">&nbsp;</span></span><span b="" mitra="">&nbsp;ترمیم زخم یک فرآیند چندمرحله‌ای است که شامل فازهای التهاب، تکثیر و بازسازی می‌شود. درمان‌های رایج اغلب تنها یکی از این مراحل را هدف قرار می‌دهند، در حالی که رویکردهای چندهدفه می‌توانند نتایج بهتری ایجاد کنند. این مطالعه با هدف تحلیل یکپارچه اثر عصاره های گیاهی با مکانیسم‌های مکمل در فازهای مختلف ترمیم زخم طراحی شد</span><span dir="LTR"><span new="" roman="" times="">.</span></span><br> <b><span lang="AR-SA"><span b="" mitra="">مواد و روش‌ها</span></span></b><b><span dir="LTR"><span new="" roman="" times="">:</span></span></b> <span lang="AR-SA"><span b="" mitra="">داده‌های پنج مطالعه تجربی مستقل (</span></span><span lang="FA"><span b="" mitra="">1404</span></span><span lang="FA"><span arial="">&ndash;</span></span><span lang="FA"><span b="" mitra="">1398) </span></span><span lang="AR-SA"><span b="" mitra="">شامل عصاره‌های بومادران </span></span><span dir="LTR"><span new="" roman="" times="">(Achillea millefolium)</span></span><span lang="AR-SA"><span b="" mitra="">، جوانه گندم </span></span><span dir="LTR"><span new="" roman="" times="">(Triticum aestivum)</span></span><span lang="AR-SA"><span b="" mitra="">، گزنه </span></span><span dir="LTR"><span new="" roman="" times="">(Urtica dioica) </span></span><span lang="AR-SA"><span b="" mitra="">و آقطی </span></span><span dir="LTR"><span new="" roman="" times="">(Sambucus ebulus) </span></span><span b="" mitra="">&nbsp;به‌تنهایی و </span><span lang="FA"><span b="" mitra="">یا به صورت ترکیبی</span></span> <span lang="AR-SA"><span b="" mitra="">در زخم برشی، سوختگی و دیابتی در موش صحرایی بزرگ نر نژاد ویستار مورد تحلیل تطبیقی قرار گرفت. شاخص‌های ارزیابی شامل درصد بهبودی زخم، آنژیوژنز </span></span><span dir="LTR"><span new="" roman="" times="">&nbsp;</span></span><span dir="LTR" new="" roman="" times="">CD31)</span><span dir="LTR"><span new="" roman="" times="">(</span></span><span lang="AR-SA"><span b="" mitra="">، ضخامت اپیدرم، ارتفاع اسکار و یافته‌های هیستوپاتولوژی بود.</span></span><br> <b><span lang="AR-SA"><span b="" mitra="">یافته‌ها</span></span></b><span dir="LTR"><span new="" roman="" times="">: </span></span><span lang="AR-SA"><span b="" mitra="">عصاره‌های گزنه و بومادران با کاهش سلول‌های التهابی و تعدیل فاز التهابی، ورود به مرحله تکثیری را تسهیل کردند. جوانه گندم و آقطی با افزایش معنی‌دار آنژیوژنز</span></span><span dir="LTR"><span new="" roman="" times=""> (p<0.001) </span></span><span lang="AR-SA"><span b="" mitra="">و تشکیل بافت گرانولاسیون ، فاز تکثیری را بهینه ساختند. در فاز بازسازی، بومادران و ترکیب آقطی+لوزارتان به‌طور معنی‌داری ارتفاع اسکار را کاهش دادند</span></span><span dir="LTR"><span new="" roman="" times=""> (p<0.001) </span></span><span lang="AR-SA"><span b="" mitra="">و کلاژن‌ها را به‌صورت منظم‌تری چینش نمودند.</span></span><br> <b><span lang="AR-SA"><span b="" mitra="">نتیجه‌گیری</span></span></b><span dir="LTR"><span new="" roman="" times="">: </span></span><span lang="AR-SA"><span b="" mitra="">هر یک از عصاره های گیاهی در یک فاز ترمیم خاص، اثر برجسته‌تری داشته است. استفاده</span></span> <span lang="AR-SA"><span b="" mitra="">مرحله‌بندی ‌شده از این عصاره های گیاهی می‌تواند یک استراتژی درمانی یکپارچه و مؤثر در ترمیم زخم ایجاد کند.</span></span></span></span></span></span></span></span><span style="font-size:11pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="line-height:107%"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span dir="LTR" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span style="font-family:"Times New Roman",serif"></span></span></span></span></span></span></span></span></p> <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-size:12.0pt"><span new="" roman="" times=""><span style="font-size:16px;"><span style="font-family:Times New Roman;"><strong>Introduction:</strong> Wound healing is a dynamic and multi-phase process involving inflammation, proliferation, and remodeling. Conventional therapies often target only one phase; whereas, multi-target strategies may yield superior outcomes. This study aimed to conduct an integrated analysis of the complementary effects of herbal extracts across different stages of wound healing.<br> <strong>Materials and Methods:</strong> Data from five independent experimental studies (2019&ndash;2025) including Achillea millefolium (yarrow), Triticum aestivum (wheat germ), Urtica dioica (nettle) and Sambucus ebulus (dwarf elder) alone or in combination of incisional, burn, and diabetic wounds in adult male Wistar rats were subjected to comparative analysis. Evaluation indicators included percentage of wound healing, angiogenesis, epidermal thickness, scar height, and histopathological findings.<br> <strong>Results:</strong> Nettle and yarrow extracts facilitated entry into the proliferative phase by reducing inflammatory cells and modulating the inflammatory phase. Wheat germ and dwarf elder optimized the proliferation phase by significantly increasing angiogenesis and granulation tissue formation (p<0.001). In the remodeling phase, yarrow and the dwarf elder&ndash;losartan combination significantly reduced scar height (1.12&plusmn;0.09 vs. 1.82&plusmn;0.15; p<0.001) and they improved collagen alignment.<br> <strong>Conclusion:</strong> Each of the herbal extracts had a more prominent effect in a specific repair phase. The staged use of these herbal extracts can create an integrated and effective treatment strategy for wound healing.</span></span></span></span></span></span></span></div> ترمیم زخم, عصاره گیاهی, آنژیوژنز, اسکار, موش صحرایی بزرگ Wound healing, Herbal extracts, Angiogenesis, Scar, Rat 40 47 http://jps.ajaums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-513-2&slc_lang=fa&sid=1 Mitra Yousefpour میترا یوسف پور yousefpour_mi@yahoo.com 10031947532846004750 10031947532846004750 No Department of Physiology, Faculty of Medicine, AJA University of Medical Sciences, Tehran, Iran. گروه فیزیولوژی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی آجا، تهران، ایران. Laya Ghahari لعیا قهاری l.ghahari@ajaums.ac.ir 10031947532846004751 10031947532846004751 Yes Department of Anatomy, Faculty of Medicine, AJA University of Medical Sciences, Tehran, Iran. گروه آناتومی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی آجا، تهران، ایران.